Autor:

Popiel w kronice Wincentego Kadłubka – legenda o utraconym imperium

 


Postać Popiela, znana z późniejszych podań o „zjedzeniu przez myszy”, w kronice Wincenty Kadłubek ma znacznie poważniejszy, polityczny wymiar. To nie tylko bajkowy tyran, lecz władca dużego organizmu państwowego, którego upadek stał się momentem przełomowym w dziejach dynastii.

Kadłubek buduje wizję rozległego państwa poprzedzającego rządy Piastów – państwa, które miało się rozpaść wskutek złych rządów Popiela, a następnie zostać odbudowane przez Siemowita.

1. Zasięg państwa Popiela

Według Kadłubka ojciec Popiela (również noszący to imię) przeniósł stolicę z Krakowa do Kruszwicy. Ten motyw ma ogromne znaczenie symboliczne i polityczne.

Kraków jako centrum wcześniejszego państwa

Kraków był grodem stołecznym państwa Wiślan. Jeśli więc władca przenosi stolicę z Krakowa do Kruszwicy, oznacza to:

  • przesunięcie osi władzy z Małopolski na Kujawy,

  • integrację ziem południowych i północnych w jednym organizmie,

  • istnienie wcześniejszego, większego państwa obejmującego kilka regionów.

Kadłubek sugeruje, że państwo Popiela obejmowało:

  • Wielkopolskę,

  • Kujawy,

  • Małopolskę,

  • ziemie pośrednie (Sieradz, Łęczyca).

To już byłby organizm znacznych rozmiarów – obejmujący rdzeń późniejszego państwa pierwszych Piastów.

2. Jeszcze większe imperium?

W innym fragmencie kroniki Kadłubek idzie jeszcze dalej. Pisze, że wcześniejsze państwo obejmowało:

  • Pomorze,

  • Serbię (prawdopodobnie połabską),

  • Brandenburgię,

  • ziemie Wieletów,

  • Magdeburg,

  • Luneburg,

  • bliżej nieznaną Dytywonię, być może okolice Żagania

  • gród Wizmar (Wismar).

Oznaczałoby to, że legendarny organizm państwowy obejmował niemal całą strefę połabską, Pomorze i ziemie lechickie – z wyjątkiem Mazowsza.

Taka wizja przypomina raczej mit założycielski niż realną strukturę polityczną. Kadłubek kreuje obraz dawnej potęgi Lechitów – państwa rozciągającego się od Bałtyku po Łabę.

3. Upadek i odbudowa – rola Siemowita

Kadłubek podkreśla, że po dojściu do władzy Siemowit:

  • napadł na ziemie utracone przez Popiela,

  • przyłączył je ponownie do swojego terytorium.

To ważny element narracji:

Popiel = utrata ziem
Siemowit = odbudowa państwa

W ten sposób kronikarz buduje moralną opowieść: zły władca doprowadza do rozpadu, dobry przywraca jedność.

4. Lokalizacja państwa Popiela

Z przekazu wynika, że państwo Popiela najprawdopodobniej leżało:

  • w Wielkopolsce,

  • na Kujawach,

  • oraz na terenach położonych na wschód od nich.

Gdyby bowiem obejmowało obszary nadodrzańskie w okresie historycznym, powinno pojawić się w źródłach niemieckich. Brak takich wzmianek sugeruje, że mamy do czynienia z konstrukcją ideologiczną, nie dosłownym opisem.

5. Funkcja mitu w kronice

Kadłubek pisał w XII/XIII wieku. Według jego krytyków, jego celem nie było ścisłe odtwarzanie faktów, lecz:

  • nadanie Polsce starożytnej genealogii,

  • wykazanie dawnej potęgi Lechitów,

  • wzmocnienie prestiżu państwa polskiego wobec Niemiec i Czech.

Rozszerzenie zasięgu państwa Popiela na ziemie połabskie i brandenburskie miało wymiar polityczny – sugerowało historyczne prawa do tych obszarów.

6. Symbolika przeniesienia stolicy

Motyw przeniesienia stolicy z Krakowa do Kruszwicy jest kluczowy.

Oznacza on:

  • zmianę centrum władzy,

  • przesunięcie osi politycznej z Małopolski do Wielkopolski,

  • symboliczne przejście od państwa Wiślan do państwa Polan.

To literacka zapowiedź narodzin dynastii Piastów.

7. Popiel jako figura przejścia

W kronice Kadłubka Popiel nie jest jedynie postacią legendarną. Jest:

  • ostatnim władcą starego porządku,

  • symbolem rozkładu,

  • ogniwem łączącym epokę przedpiastowską z nową dynastią.

Jego upadek otwiera drogę Siemowitowi, a po nim Mieszkowi I – pierwszemu władcy historycznemu.

Wnioski

Z przekazu Kadłubka wyłania się obraz:

  1. dużego organizmu państwowego istniejącego przed Piastami,

  2. którego centrum przeniesiono z Krakowa do Kruszwicy,

  3. który utracił część ziem wskutek złych rządów Popiela,

  4. a następnie został odbudowany przez Siemowita.

Historycznie jest to konstrukcja literacka, mająca podkreślić starożytność i potęgę Polski. Jednak mit ten pokazuje, że w świadomości średniowiecznych elit istniało przekonanie o dawnym, szerokim zasięgu państwa Lechitów.

opr. CzatGPT wg kronik

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty